Salt’ın ev sahipliği yaptığı “Karanlık Dünya”, sanatçı Mike Bode ile senarist Caner Yalçın’ın ortak araştırmasına dayanıyor. Sergi, yönetmenliğini Metin Erksan’ın üstlendiği, senaryosunu ise Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun yazdığı aynı adlı filmin üretim sürecinden itibaren geçirdiği dönüşümleri, 1950’ler Türkiye’sinin kültürel ve siyasi bağlamı içinde ele alıyor.
“Karanlık Dünya”
Sergi
Tarih: 23 Temmuz – 14 Aralık 2025
Yer: Salt Galata, Mastercard Sergi Mekânı, Arap Cami, Bankalar Cd., Beyoğlu/İstanbul
Sergi, yapım süreci boyunca değişikliğe uğrayan, sansür ve müdahalelerle biçimlenen Karanlık Dünya filmini; ideolojik, estetik ve tarihsel bir nesne olarak yeniden değerlendiriyor. Âşık Veysel’in yaşam öyküsünü konu alan film, çekimlerinin Sivrialan ve Ürgüp’te yapılmasına ve toplumsal gerçekçi bir anlatı sunmasına karşın, dönemin kırsal modernleşme politikaları doğrultusunda kurgusal müdahalelere uğruyor. United States Information Service’ten temin edilen biçerdöver görüntüleri ve İstanbul’un çeperlerinde çekilen sahnelerle film, idealize edilmiş bir köy imgesine evriliyor. Bu değişikliklerin arkasında, Merkez Film Kontrol Komisyonu’nun 1952–1953 tarihli raporlarında bildirilen sansür kararlarının etkili olduğu düşünülüyor.
Bugün film ve filmin hikâyesi hâlâ eksik. Filmden geriye kalan; kopuk bir kurgu, silinmiş ya da eklenmiş sahneler, ses bandındaki bozulmalar, sessizlikler ve bunların çevresinde oluşmuş anlatılardan ibaret. Filmin sansüre uğramadan önceki kurgusu ve yapılan değişikliklerden sonra gösterime girmiş versiyonu bilinmiyor. Dolaşımda olan kopyalar arasında da ses, görüntü ve kurgu farklılıkları var. Serginin araştırma sürecinde Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Prof. Sami Şekeroğlu Sinema-TV Uygulama ve Araştırma Merkezi Arşivi’nde bulunan 35mm nitrat film ise bugüne dek gün yüzüne çıkmamış görüntüleri içeriyor.
Sanatçı Mike Bode ile senarist Caner Yalçın’ın uzun soluklu araştırmasını temel alan sergi, filme bütüncül bir anlatı olarak değil; kültürel, politik ve tarihsel süreçlerin şekillendirdiği bir nesne olarak yaklaşıyor. Sergide sunulan arşiv malzemeleri, sanatsal pratik aracılığıyla yeniden etkinleştirilebilecek birer unsur olarak ele alınıyor. Bu malzemelere, bir dizi video enstalasyonu ile filmin uğradığı müdahale ve dönüşümlerin, kopyalar arası farklılıkların izini süren bir senaryo eşlik ediyor. Karanlık Dünya’yı yeniden inşa etmek yerine katmanlarına ayıran sergi, filmin dolaşımına yön veren ideolojileri, sansür mekanizmalarını ve üretim koşullarını irdelemeye yönelik hatlar oluşturuyor.
Ayrıntılı bilgi için: saltonline.org
Mike Bode
Disiplinlerarası iş birliklerine dayalı pratiğinde toplumsal, tarihsel ve politik dönüşümlerle ilişkili olarak mekânsal ve görsel incelemelere odaklanıyor. Çalışmalarının sergilendiği kurumlar arasında Kunst-Werke, Berlin; Contemporary Art Centre, Vilnius; Nobel Prize Museum, Stockholm; Secession, Vienna; Institute of Contemporary Art, Miami ve Yokohama Trienali bulunuyor.
Caner Yalçın
Lisansını Marmara Üniversitesi Gazetecilik Bölümü’nde, yüksek lisansını İstanbul Bilgi Üniversitesi Sinema ve Televizyon Bölümü’nde tamamladı. Çeşitli televizyon kanalları ve dijital platformlar için senaryolar yazan Yalçın, kısa film senaristliği ve yönetmenliği de yapıyor.