[Söyleşi]: “Mimar malzeme olarak mermeri yazmasa, mermerin kullanılması neredeyse mümkün olmayacak”

Rüstem Çetinkaya

Temmer Mermer Yönetim Kurulu Başkanı ve İstanbul Maden İhracatçıları Birliği Başkan Vekili Rüstem Çetinkaya ile doğal taşın sektörel durumunu, mimaride kullanımını, avantajlarını ve çevresel etkilerini konuştuk.

Doğal taş tarihteki en eski yapı malzemelerinden bir tanesi. Günümüzde doğal taş sektörünün durumunu nasıl değerlendiriyorsunuz? Bugün sektörün sunduğu önemli yenilikler ve sahip olduğu gereksinimler nelerdir? 

Global anlamda doğal taş sektörü uzun zamandır hiçbir değişiklik göstermedi. Sadece teknoloji değişti. Dünyada doğal taş sektörü taşı kesip cilalamak üzerine kurulu bir sistemdir. Sadece malzemeyi daha inceltmek, ya da başka malzemelerle lamine etmek gibi yenilikler var artık. Yani günümüzde malzemenin giderek daha ince kesilir hale gelmesi ve hafiflemesi için çalışmalar yapabiliyoruz.

Türkiye’de son 10 – 15 yıldır sektörün gelişimi hızlandı. İmalat açısından fabrikaların kapasiteleri ve ocak kapasiteleri arttı, ancak yurt içinde kullanımı halen istenilen seviyede değil.

Çağdaş mimarlıkta doğal taşın konumu hakkında ne düşünüyorsunuz? Mimarlar doğal taşı yapılarında daha çok hangi şekillerde kullanıyorlar? Ulusal ve uluslararası örneklerde gördüğünüz yenilikçi konsept ve uygulama örnekleri nelerdir? 

Doğal taş malum çağdaş mimarlıkta değil, mimarlığın varolduğu günden beri var, her zaman olmaya da devam edecek. Klasik anlayışın dışında çağdaş tasarımlarda da doğal taş yerini alıyor.

Mimarlar doğal taşı, iç mekanlarda zaten ortama zenginlik ve güzellik katan bir malzeme olarak kullanıyorlar. Doğal taş mimariye her zaman değer katıyor. Mimarların dış cephe ve ortak alanlardaki kullanımlarına baktığımızda ise dayanıklılık ve görselliğin ön plana çıktığını görüyoruz.

Ulusal örneklerde -yukarıda dediğim gibi- mimarlar doğal taşı, dış cephelerde, ortak alanlarda ve ıslak iç mekanlarda kullanıyorlar. Salonlarda kullanım çok rağbet görmüyor, ancak ofislerde ciddi rağbet görüyor.

Uluslararası örneklerde de doğal taşın başka bir ürünle kompoze ve lamine edilerek, daha hafif ürün teknolojilerinin kullanıldığını görüyoruz. Malzemeyi 2-3 santim kalınlığında plakalar halinde değil de, daha ince, daha farklı boyutlar halinde kullanıyorlar.

Doğaltaşın yurtdışı ve Türkiye’de kullanımı hakkında görüşleriniz nedir? İkisi arasında nasıl farklılıklar veya benzerlikler gözlemliyorsunuz? 

İkisi arasında çok ciddi farklılıklar var. Yurtdışında bu tamamıyla bir statü, bir prestij sembolü.

Maalesef 2-3 temel renk içinde kendini tekrarlayan işler var Türkiye’de.

Doğal taş uzun ömürlü olmasından dolayı da projelere çok ciddi değer katıyor ama Türkiye’deki ticari projelere bakıldığında, mermer sadece bir mimari projenin detaylarında yazdığı için kullanım alanı bulabiliyor. Yani mimar malzeme olarak mermeri yazmasa, mermerin kullanılması neredeyse mümkün olmayacak.

Kullanım imkanları olarak bakıldığında yurtdışında çok daha geniş alanlarda, çok daha çeşitli ve çok farklı renk uygulamaları görülürken Türkiye’de siyah, beyaz, bej içinde daralmış, farklılaşmaktan çekinen bir yapı var. Maalesef 2-3 temel renk içinde kendini tekrarlayan işler var Türkiye’de. Taşı seçenler farklı, renkli, egzotik taşları kullanmaktan uzak duruyorlar.

Günümüzde farklı yapı malzemelerinin doğal taş veya ahşap gibi doğal malzemelerin görünümünde üretilmesi durumuyla sık sık karşılaşıyoruz. Bir doğal yapı malzemesinin aslını kullanmak, aynı görünümde sentetik bir malzemeyi tercih etmeye kıyasla kullanıcıya ne avantaj sağlıyor? 

Taklitler aslını yaşatır. Bir şeyin taklit ediliyor olması onun zaten çok beğeniliyor ve tutuluyor olması anlamına da gelir. Ama aslında buradaki konu, doğayı taklit edemeyecek olmanız.

Doğal taşta her santimetrekare farklıdır; size özeldir.

Bizim doğal taşımız doğanın kendisi, doğal bir malzeme. Diğer sentetik malzemeler doğal taşın sağladığı avantajları sağlamaz. Nedir bunlar? Hijyenik olması, uzun ömürlü olması, izolasyon sağlaması, dayanıklı olması gibi avantajlar sentetik malzemede sağlanamaz. Ayrıca doğal taşı istediğiniz boyuta sokabilirsiniz, ama diğer malzemeler x, y boyutunda kalmak zorunda. Estetik açısından da diğer malzemeler kendini, desenini hep tekrarlar. Doğal taşta her santimetrekare farklıdır; size özeldir.

Doğal taş, çoğu doğal malzeme gibi sonlu bir kaynağa sahip ve doğa üzerinde somut izler bırakıyor. Doğal taş sektörü bu kaynağın tükenmesi durumuna hazır olmak için önlem alıyor mu? Geri dönüşüm gibi yaklaşımlar, söz konusu doğal taş olunca ne kadar geçerli? Taş ocaklarının ömrü bittikten sonra değerlendirilmesi için çalışmalar yürütülüyor mu? 

Geri dönüşüm konusunda hükumetin ciddi desteğinize ihtiyacımız var. Doğal taşı geri dönüşüm malzemesi olarak kullanabileceğimiz alan gerçekten çok. Malzeme zaten adı üstünde doğal. Bu konuda İMMİB olarak yaptığımız çalışmalar sonucu sunduğumuz raporlarda farklı kullanım alanları açılmasını sağlamaya çalışıyoruz.

Taş ocaklarının ömrü bittikten sonra değerlendirilmesine ilişkin çalışmalar tabii ki yürütülüyor. Ayrıca zaten bütün bunlar için bizler orman bedelleri ödüyoruz. Buraların ağaçlandırılması sorumluluğu da hem bize, hem de Orman ve Su İşleri Bakanlığı’na aittir.