Buğday Derneği: “Gıdaya Yönelik İfade Özgürlüğü Kısıtlanamaz”

Buğday Derneği, “Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Teklifi” başlıklı torba yasa tasarısı ile ilgili açıklamada bulundu.

24.06.2020 tarihinde meclis gündemine giren “Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Teklifi” başlıklı torba yasa tasarısının 28., 29. ve 30. maddeleri gıdaya yönelik ifade özgürlüğünü kısıtlayıcı düzenlemeleri içermektedir. Bu kapsamda “her türlü yazılı, görsel, işitsel ve dijital iletişim araçları üzerinden yapılan ve ticari reklam kapsamına girmeyen, gıda güvenliği ve güvenilirliği hususunda tüketicide endişe, korku ve güvensizlik yaratarak tüketicinin tüketim alışkanlıklarını olumsuz etkileyen gerçeğe aykırı yayınlar” yanıltıcı yayın olarak tanımlanmakta ve 20-50 bin TL para cezası verilmesi öngörülmektedir.

Yasa teklifindeki yanıltıcı yayın tanımı çok geniş ve belirsizdir. Neyin yanıltıcı yayın kapsamında değerlendirileceği, bu değerlendirmeyi yapacak kişilerin kimler olacağı, bağımsız karar verip veremeyecekleri net değildir. Teklifi savunan çeşitli çevrelerce, ilerleyen süreçte bu endişelerin yönetmelikle giderileceği ve değerlendirmenin bilimsel esaslar dikkate alınarak yapılacağı ifade edilmektedir. Ancak gıda güvenliği ve güvenilirliği hususunda tüketicileri endişe, korku ve güvensizliğe sürükleyen nedenler toplumda çeşitlilik göstermektedir. İnsanlar sağlıkları, sosyo-ekonomik durumları, inançları, kültürleri ve yaşam biçimleri gibi farklı gerekçelerle gıdaya ilişkin çok çeşitli kaygı ve hassasiyetlere sahiptir. Bu hassasiyetler genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO), tohumlar, tarım zehirleri (pestisitler), helal gıda, veganlık/vejetaryenlik gibi geniş bir yelpazeye yayılmaktadır ve birçoğu bilim içinde de tartışmalı konuların başında gelmektedir.

Bahsedilen tanımda kişi veya amaç fark etmeksizin yazılı, görsel ve sosyal medya mecrasında yapılacak, gıdanın üretim ve işleme süreçleriyle ilgili her türlü paylaşım yüksek miktarda para cezasıyla karşılaşma riski taşımaktadır. Böylesine önemli bir konunun bu kadar otoriter, subjektif ve özensiz bir düzenlemeye tabi tutulması yurttaşların kamusal bilgiye ve iyi, temiz, adil gıdaya erişim hakkını kısıtlayacaktır.

Elbette, Türkiye’de gıda hususunda birçok sorun vardır. Ancak sorunun çözümünü yasaklar üzerinden kurgulamak toplumda gıdaya ilişkin endişe, korku ve güvensizliği azaltmayacak tam tersine artıracaktır. Yasa teklifinin ilgili maddeleri; toplumun gıdaya ilişkin kaygı ve hassasiyetlerini dikkate alarak, toplumsal sorumluluk gereği kamuoyunu aydınlatma vazifesi gören, her biri kendi içinde yetkin kurumların, bilim insanlarının, sivil toplum örgütlerinin, meslek odalarının, bu sorumluluklarını yerine getirmelerini kimi zaman doğrudan sansür kimi zaman da otosansür yoluyla engelleme riskini içermektedir.

Bu bağlamda öncelikle yurttaşların örgütlenmelerini kolaylaştıran ve bu örgütlenmeler üzerinden doğru bilgiye erişimi sağlayacak mekanizmalar kurulmalıdır. Bu mekanizmaların merkezinde gıda toplulukları, meslek odaları, ilgili araştırma birimleri, gıda kooperatifleri, çiftçi sendikaları, ilgili üniversite yapıları, tüketici dernekleri gibi sivil toplum kuruluşları, kamusal ve güvenilir bilgiye erişimi hedefine koymuş sosyal girişimler yer almalı, bu oluşumların sağladığı bilgiler sayesinde yanıltıcı bilgiye çok daha hızlı ve doğru cevaplar üretilmelidir. Böylece, halkın çıkarlarını esas alan, kamucu bir bilgi edinme hakkının kullanımı mümkün olacaktır.

İlgili yasa teklifi bu haliyle halkın sağlıklı bilgiye erişiminin önünü kapatmakta ve kamu çıkarları ile uyuşmamaktadır. Sağlıklı bilgiye erişimi engelleyecek söz konusu maddelerin yasadan çıkarılmasını ve halkın bilgi edinme hakkını esas alan mekanizmalara destek olunmasını talep ediyoruz.

İmza veren kurum ve topluluklar:

  • Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği
  • Çevre ve Arı Koruma Derneği – ÇARIK
  • Good4Trust.org
  • Türetim Ekonomisi Derneği
  • Yeşil Düşünce Derneği
  • Yeryüzü Kooperatifi
  • Ekoharita.org
  • ÇEKÜL Vakfı
  • Genç Yeşiller
  • Kocaeli Ekolojik Yaşam Derneği
  • Yerel Tohum Derneği Marmaris Temsilciliği
  • Sürdürülebilir Yaşam Derneği – SUYADER
  • AGRİDA Tarım ve Turizm Derneği
  • Bağlıca Eğitim Çevre ve Dayanışma Derneği
  • Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği
  • Yayla (Gola) Kültür, Sanat ve Ekoloji Derneği
  • Çukurova İnsan Tohum Toprak Atölyeleri
  • İstanbul Permakültür Kolektifi
  • Doğal Yaşam Derneği
  • Dört Mevsim Ekolojik Yaşam Derneği
  • Ortak Yaşam Ekososyal İşletme Kooperatifi
  • Çeşme Çevre Platformu
  • Bergama Çevre Platformu
  • İzmir Çevre Gönüllüleri Platformu
  • Doğal Besin Bilinçli Beslenme (DBB)
  • Güzel Gıda Topluluğu
  • Batı İzmir Topluluk Destekli Tarım Gıda Topluluğu (BİTOT)
  • HDK Emekliler ve Yaşlılar Meclisi
  • Antalya Ekoloji Meclisi
  • Arıköy Tüketim Kooperatifi
  • TarlaTaban
  • Yeşil Sol İklim Krizi Çalışma Grubu
  • Doğa Derneği
  • Dünya Yaşasın Derneği
  • MoniBostan
  • Gediz Gıda Topluluğu (GETO)
  • Ayvalık Gıda Topluluğu
  • Ekolojik Tarım Organizasyonu Derneği
  • Tahtacıörencik Doğal Yaşam Kolektifi
  • Bağımsız Hayvan Hakları Topluluğu
  • Kuzguncuk Gıda Topluluğu
  • Yeryüzü Derneği
  • Yeni İnsan Yayınevi
  • Yeşil Artvin Derneği
  • Çiftçiler Sendikası (Çiftçi-SEN)
  • Polen Ekoloji
  • HDK Ekoloji Meclisi
  • Kadıköy Gıda Topluluğu
  • Büyükdere Gıda Topluluğu
  • Türkiye Biyologlar Derneği
  • Sağlıklı Gıda Derneği
  • Çiğdemim Derneği
  • Doğaya Dönüş Gençlik ve Spor Kulübü Derneği
  • Doğa Koruma Merkezi

Özellikle gıda alanında bir bilgi kirliliği yaşandığı doğru; dijital iletişim araçlarının yaygınlaşması ile birlikte uzman ya da değil, pek çok kişi ya da kurum gıda alanıyla ilgili bilgi paylaşımı yapıyor. Bunların bir kısmı ne yazık ki yanlış ve yanıltıcı bilgiler. Bu bilgi kirliliğinin nedeni, konuyla ilgili herhangi bir yasak, ceza olmaması değil, kamu kurumlarının gıdayla ilgili bilgi paylaşımının yetersiz, gıda politikalarının ise günü kurtarmaya yönelik olması.

Kamu kurumlarının görevi vatandaşların sağlıklı gıda hakkını tesis etmek ve bununla ilgili bilgilendirme yapmak, yasaklayıcı değil, önleyici, koruyucu politikalar geliştirmektir. Aksi durumda, getirilen yasaklar, yanlış sonuçlar doğurabilir ve haksızlıklara neden olabilir. Yayın ve bilgilenme hakkına da engel teşkil edebilir.

Bu nedenle “Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Teklifi” başlıklı torba yasa tasarısının 28, 29 ve 30 maddeleri geri çekilmeli. Gıdayla ilgili haberleri yasaklamak yerine, tarım zehirlerini, kimyasalları yasaklamalı ve zehirsiz, sağlıklı gıda üretimi için politikalar geliştirilmeli.

Turgay Özçelik – Buğday Derneği İletişim Koordinatörü